INTERNATIONALE JUGENDBIBLIOTHEK MÜNCHEN

Het München van vlak na de Tweede Wereldoorlog zag er uit als een grote ruïne. Om de nazis tot overgave te dwingen werd de stad maanden lang door de geallieerden gebombardeerd. Na de capitulatie was er van een normaal leven al lang geen sprake meer. Overal heerste honger en kinderen waarvan de ouders waren omgekomen zwierven door de stad op zoek naar iets eetbaars. In dit na-oorlogse Duitsland, in München, organiseerde Jella Lepman, een Duitse journaliste van Joodse afkomst die tijdens de oorlog in Engeland verbleef, in 1946 met ondersteuning van de Amerikaanse bezettingsautoriteiten een tentoonstelling van kinder- en jeugdboeken die afkomstig waren uit verschillende landen. Uitgangspunt voor deze opmerkelijke tentoonstelling was haar gedachte dat de basis voor een goede internationale verstandhouding bij de kinderen ligt en dat het lezen van boeken ‘uit andere landen en culturen’ daarbij een uitstekend hulpmiddel kan zijn. De tentoonstelling werd door veel mensen bezocht die aangesteld waren voor het opzetten van scholen en andere instellingen om de ‘zwervende’ kinderen weer een kans te geven een normale opvoeding en scholing te krijgen. Ook heel veel kinderen bezochten de tentoonstelling, en niet altijd voor de boeken, maar ook om een beetje bij te warmen en in ieder geval overdag een dak boven hun hoofd te hebben. De tentoonstelling was later ook in veel andere verwoeste steden in Duitsland te zien.

Jella Lepman: Een internationale kinderbibliotheek en IBBY
Jella Lepman wist invloedrijke mensen, zoals Erick Kästner en Lisa Tetzter, mee te krijgen voor haar ideeën. Het lukte haar al snel om van de Rockefeller Foundation een subsidie te verwerven, waardoor zij met haar bestand aan boeken van de tentoonstelling een internationale kinderbibliotheek kon starten. In 1949 kreeg zij een statige villa in de Kaulbachstrasse in München tot haar beschikking en was de oprichting van de Internationale Jugendbibliothek een feit. Twee jaar later organiseerde Jella Lepman een congres voor mensen die zich bezighielden met de kinder- en jeugdliteratuur. Voor ogen had zij een internationaal netwerk van mensen, die allemaal het belang inzien van goede kinder- en jeugdboeken als een bijdrage aan een betere verstandhouding tussen landen en culturen. Uit deze gedachte werd in 1953 IBBY opgericht. De wieg van deze organisatie stond in München, maar de oprichtingsvergadering vond in Zürich plaats en in Zwitserland is nog steeds, nu in Basel, het internationale secretariaat van IBBY gevestigd.

Jella Lepman zwaaide de scepter over de Internationale Jugendbibliothek. Omdat IBBY echter steeds meer tijd van haar ging vragen, werd zij in 1957 opgevolgd door Walter Scherf en Jella Lepman vertrok definitief naar Zwitserland. Scherf wist de bibliotheek uit te bouwen tot de instelling die het in principe vandaag de dag nog is. Voor de verschillende taalgebieden werden ‘lektoren’ aangesteld. Dankzij het feit dat uitgevers uit heel de wereld van alle boeken een exemplaar afstaan aan de bibliotheek groeide het bestand enorm. Scherf zette een zeer arbeidsintensief catalogussysteem op, waardoor de collectie uitstekend werd ontsloten. Ook wist Scherf de contacten met de Oost-Europese landen te verstevigen en wist hij zeer belangwekkende collecties toe te voegen aan het bestand van de bibliotheek (waaronder de schitterende collectie kinder- en jeugdboeken van de voormalige Volkerenbond uit Geneve en de Sammlung Schulz, die een veelheid aan historische avonturenromans voor kinderen bevat). In oktober 2010 overleed Walter Scherf; zijn opvolger Andreas Bode schreef een mooi In Memoriam in de Süddeutsche Zeitung.

Kinderboekenbeurs Bologna

De verzameling van de Internationale Jugendbibliothek werd groter en groter. Het was Scherf ook gelukt om geld van het ministerie te krijgen om vanuit heel de wereld geïnteresseerden in de kinder- en jeugdliteratuur een beurs te geven om enkele maanden naar München te komen. Deze mogelijkheid bestaat nog steeds en elk jaar komen zo’n vijftien mensen in aanmerking voor een dergelijke beurs. Dat Scherf de internationalisering erg belangrijk vond mag hieruit al blijken, maar misschien nog meer uit het feit dat op zijn initiatief de internationale kinder- en jeugdboekenbeurs (Fiera del Libro per Ragazzi) in Bologna in 1964 voor het eerst van start ging. Nog steeds is deze beurs van enorm belang.

Blutenburg: een kinderboekenslot

In 1983 verhuisde de Internationale Jugendbibliothek naar het laat-gotische slot Blutenburg waar het instituut ook nu nog gevestigd is. Meer van 600.000 kinder- en jeugdboeken uit heel de wereld zijn hier ondergebracht (een deel van de collectie is in een dependance ondergebracht, omdat al snel bleek dat de grote magazijnen van het slot te klein waren). Op de plaats waar vroeger de stallen waren, is nu een uitleenbibliotheek voor kinderen met boeken in ongeveer 15 verschillende talen, waar ook allerlei activiteiten plaatsvinden die al in de beginjaren door Jella Lepman opgezet waren. Er is een atelier waar teken- en schildercursussen worden gegeven, er zijn taalcursussen voor kinderen en er is een kinderkoor dat liederen uit allerlei landen op het repertoire heeft staan. Regelmatig vinden er voorleeswedstrijden plaats en elke maand is er wel een kinderboekenauteur die geïnterviewd wordt door kinderen. In de zomer is de binnentuin van het slot het domein van kinderen die in groepjes met elkaar over kinderboeken praten.

Een internationaal netwerk van kinderboekspecialisten
Vanaf het begin van de jaren zestig kent de Internationale Jugendbibliothek een ‘stipendiaten’-programma. Per jaar krijgen er tussen de vijftien en twintig mensen een beurs om voor enkele maanden naar München te komen om daar in alle rust ongestoord te werken aan een eigen onderzoeksonderwerp. Veel nieuwe kinder- en jeugdboeken en studies over kinder- en jeugdliteratuur zijn ontstaan tijdens deze momenten. Zij kunnen gebruik maken van de grootste collectie kinder- en jeugdboeken ter wereld, maar ook van een enorme collectie aan vakliteratuur. In de studiezaal heeft elke gast een eigen bureau en de boeken die men wil bestuderen worden uit de magazijnen naar boven gebracht.
Het instituut zelf kent een aantal lektoren die verantwoordelijk zijn voor de collectie en deze ook proberen te ontsluiten. Niet voor alle taalgebieden is een lektor aanwezig, en er wordt dan dankbaar gebruik gemaakt van de hulp van de ‘stipendiaten’. De lektoren onderhouden ook de contacten met de uitgevers om ervoor te zorgen dat de collectie zo representatief mogelijk blijft. Ook selecteren zij titels voor tentoonstellingen en proberen zij vragen van ‘stipendiaten’ of andere gasten te beantwoorden.

Meer dan zestig jaar maar nog altijd jong
De Internationale Jugendbibliothek vierde haar zestigjarig bestaan met een congres waarbij veel mensen die zich bezighouden met de kinder- en jeugdliteratuur aanwezig waren. Naast veel lof voor de instelling, werden er ook wel problemen gesignaleerd. Door de steeds verder doorgevoerde bezuinigingen is het aantal lektoraten afgenomen en is men voor steeds meer taalgebieden aangewezen op de hulp van buiten (wat wonderlijk wel lukt).  Een unieke instelling die zeker een bezoek waard is.

Voor meer informatie over de Internationale Jugendbibliothek kan men terecht op de website Men kan ook contact opnemen met Toin Duijx, die als ‘Aussenlektor’ verbonden is aan de instelling en verantwoordelijk is voor de Nederlandstalige kinder- en jeugdliteratuur (info@ibby-nederland.nl)

 

 

Spring naar de toolbar